fbpx

De meest prangende vragen over PFAS

Sinds de commotie in Zwijndrecht heeft iedereen plots de mond vol over PFAS en PFOS. Maar wat voor stoffen zijn dit nu juist? Hoe gevaarlijk zijn ze? En bestaan er veiligere alternatieven voor PFAS? In deze blog beantwoordt labmanager Stefan De Vriese de meest prangende vragen, en leggen we in één adem ook uit wat je moet doen om in lijn met de wetgeving te werken.

Wat zijn PFAS?

Poly- en perfluoralkylverbindingen (afgekort PFAS) vormen een groep van stoffen van gedeeltelijk (poly-) of volledig (per-)gefluoreerde verbindingen. Een PFAS is een alifatische structuur met één of meer C-atomen, waarop de H-atomen door F-atomen zijn vervangen. Het is een specifieke verzameling zorgwekkende Persistent organic pollutants (kortweg POP’s).

Waarvoor worden PFAS gebruikt?

PFAS worden onder meer gebruikt om materialen afstotend te maken voor water, vuil en vet/olie. De toepassingsmogelijkheden zijn heel breed. Je vindt PFAS bijvoorbeeld in textiel, vuurbestrijdingsschuimen en polymeren, maar ook in kookgerei of schoonmaakmiddelen. Door hun hydrofobe alkylketen en hun hydrofiel geladen koppen gedragen PFAS zich als oppervlakte-actieve stoffen in het milieu.

Wat is PFOS?

Er zijn honderden PFAS-verbindingen bekend, met uiteenlopende chemische structuren. De bekendste PFAS zijn PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) en PFOA (perfluoroctaanzuur). PFOS is dus een component binnen de stoffengroep PFAS.

Wat is het gevaar van PFOS?

PFOS vormen een acuut probleem voor zowel mensen als dieren. De gevaarlijke stof geraakt op twee manieren in omloop:

  • Enerzijds via de voeding. De organische componenten van PFOS zijn moeilijk afbreekbaar. Omdat ze zich ophopen (de zogenaamde bioaccumulatie), vind je ze in hogere concentraties terug in voedselsoorten aan de top van de voedselpiramide (zoals vis, vlees, eieren, …). PFAS bewegen zich wel helemaal anders in de voedselpiramide dan andere POP’s (bv. DDT). Ze hopen zich niet op in de eierdooier, om zich in het vetweefsel te nestelen. Ze accumuleren daarentegen wél in het eiwit, om vervolgens hun weg naar onze spiermassa te vinden.
  • Anderzijds verspreiden PFOS zich ook via de atmosfeer en de oceanen. Zo komen ze in de bodem en in het water terecht.

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat PFOS (en andere PFAS) het risico op kanker verhogen en schade kunnen aanrichten aan de lever, het immuunsysteem en de voortplantingsorganen. Om het gezondheidsrisico voor mensen en dieren in te perken, is het dus belangrijk om zowel de (vee)voeding, het water als de bodem te analyseren.

 

Welke bedrijven / organisaties moeten waakzaam zijn voor PFOS / PFAS?

In de case-Zwijndrecht wordt PFAS als een lokaal probleem bekeken. Gezien de manier waarop de stof zich verspreidt (cfr. supra), mag je echter verwachten dat het probleem zich verder vertakt dan de vervuilde regio zelf. Mogelijk zullen de regels omtrent PFAS de komende tijd ook uitgebreid en verstrengd worden. Kortom, waakzaamheid voor andere PFAS-hotspots is geboden.  

Hoe veilig zijn de alternatieven voor PFOS?

De pers richt momenteel haar pijlen op de verboden stoffen PFOA en PFOS. Maar hoe veilig zijn hun vervangers, GEN-X en ADONA? Wel, deze producten werden ontwikkeld om het gebruik van PFOA en PFOS te laten uitdoven. Maar ze blijken (eco)toxicologisch toch ook de nodige problemen te geven:

  • De EU voegde deze twee ‘vervangers’ in juni 2019 al toe aan de lijst van de de zorgwekkende stoffen. Toch worden GEN-X en ADONA momenteel nog altijd massaal geproduceerd gebruikt.
  • OVAM breidde haar parameterlijst in november 2020 uit van 17 verschillende PFAS naar 39 verschillende PFAS: in die beweging namen zij Gen-X en ADONA mee als ‘te analyseren’ stoffen voor PFAS.
  • Departement Omgeving zal haar lijst met verplicht te onderzoeken PFAS in water op 15 januari 2022 uitbreiden tot 39 verschillende PFAS.

Wat zegt de wetgeving vandaag (17/06/2021)?

Er gelden per deeldomein specifieke regels:

  • Voor afvalwater gelden er milieukwaliteitsnormen voor PFOS. Daarnaast bestaan er voor bepaalde sectoren en bedrijven ook sectorale of bijzondere voorwaarden voor bepaalde PFAS.
  • Ten tweede zijn er richtlijnen voor PFOS en PFOA voor bodem en grondwater
  • Ten derde zijn PFAS opgenomen in de Europese richtlijn rond drinkwater. Op dit moment is deze richtlijn nog niet omgezet naar Belgische wetgeving.
  • Ten slotte is er op vlak van voeding een FAVV-richtlijn en zijn er actielimieten ter beschikking voor enkele PFAS-verbindingen.

Hoe kan je ervoor zorgen dat je in lijn bent met de wetgeving?

Neem geen risico’s, en laat jouw voedingsmiddelen, water of bodem analyseren wanneer je vermoedt dat er PFAS aanwezig zijn. ECCA pakt zo’n analyse op twee manieren aan:

Heb je nog vragen over PFAS? Of wil je een analyse laten uitvoeren op voeding, drinkwater, afvalwater, grondwater, bodem of bodemverbeterende middelen?